Koncert The Lira ensemble na 100-lecie urodzin Jana Pawła II

17 maja Polscy Jezuici w Chicago zorganizowali Koncert zespołu The Lira Ensemble z okazji 100 rocznicy urodzin Karola Wojtyły. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Konsulatu Generalnego RP w Chicago. W programie pieśni, teksty i fragmenty przemówień Papieża Jana Pawła II.

 

1. Gaude Mater Polonia, Oremus pro pontifice Johanne Paulo secundo 2. Pieśń o nadziei 3. Tu wszystko się zaczęło, Krakowiak 4. Nie wstydźcie się krzyża, Pielgrzym 5. Dziedzictwo polskie, O, ziemio Polska! 6. Królowo Polski, Uwielbienie Eucharystii 7. Niech zstąpi Duch Twój, Modlitwa za Polskę 8. Radujcie się w Panu 9. Zdumienie, Strofy o miłości 10. Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie 11. Totus Tuus, Czarna Madonna

Koncert w wersji angielskiej. Autorką tekstów omówień i prowadzenia koncertu jest Lucyna Migała

 

1. Gaude Mater Polonia

Serdecznie witamy na koncercie zespołu Lira Ensemble z okazji 100. rocznicy urodzin Karola Wojtyły, św. Jana Pawła II, papieża z Polski! 
Rozpoczęliśmy nasz koncert dla uczczenia rocznicy Jego narodzin od bardzo starego, anonimowego, 13-wiecznego hymnu „Gaude Mater Polonia – Raduj się Matko, Polsko”, zaśpiewanego po łacinie przez żeński zespół Lira Singers. „Raduj się Matko-Polsko, w sławne potomstwo płodna!” Z pewnością, św. Jan Paweł II jest pośród najznamienitszych synów polskiej ziemi.

Teksty omówień i prezentacji w tym koncercie przygotowała pani Lucyna Migała, dyrektor artystyczny oraz główna menadżer zespołu Lira Ensemble. Zespół Lira został założony w 1965 r. i jest jedynym profesjonalnym zespołem artystycznym w Stanach Zjednoczonych, który propaguje polską muzykę, pieśni i taniec. Od 1995 r. działa przy jezuickim Loyola University Chicago. W naszym koncercie wezmą udział żeński zespół Lira Singers oraz chór Lira Chamber Chorus, pod batutą Paula Dijkstra. 

Chcieliśmy, aby to spotkanie z okazji rocznicy urodzin Karola Wojtyły odbyło się w którejś z polonijnych bazylik w Chicago, ale pandemia COVID-19 zniweczyła te plany. Tak więc, zmuszeni jesteśmy skorzystać w większości z materiałów nagranych przez zespół Lira w studio radiowym WFMT, chicagowskiej radiostacji muzyki klasycznej, w obecności niewielkiej publiczności. 

Kardynał Karol Wojtyła, arcybiskup Krakowa, został wybrany jako 264. papież Kościoła katolickiego 16 października 1978 r. Był powszechnie uznanym mężem stanu, nadzwyczajnym liderem, jedną z najznamienitszych postaci swojego czasu. Przyczynił się do epokowych zmian w Kościele i świecie. Umiędzynarodowił Kolegium Kardynalskie, kreując kardynałów pochodzących z sześciu kontynentów i kanonizując świętych z niemalże każdego narodu świata. Był otwarty na dialog ze wszystkimi. Spotykał się z wiernymi różnych religii, z Żydami, Prawosławnymi, Protestantami, wyznawcami Islamu czy hinduizmu. Jan Paweł II był człowiekiem wielkiej wiary, wielkiego ducha, który miał znaczący wpływ na politykę międzynarodową. 

Karol Wojtyła miał także doświadczenie artystyczne. Jako młodzieniec był aktorem w eksperymentalnej grupie teatralnej w Krakowie. Potem jako biskup był zaangażowany w życie kulturalne miasta Krakowa i często gromadził wokół siebie najlepszych artystów, pisarzy i kompozytorów. 

Zaprezentujemy teraz utwór “Oremus pro Pontifice Johanne Paulo Secundo – Módlmy się za papieża Jana Pawła II” – śpiewany po łacinie przez chór Lira Chamber Chorus. Utwór został skomponowany przez znanego, polskiego kompozytora Juliusza Łuciuka w 1993 r. Juliusz Łuciuk urodził się w 1927 r., kompozycję studiował w Krakowie, u prof. Stanisława Wiechowicza oraz w Paryżu. 

Pieśń: Oremus pro pontifice Johanne Paulo secundo

2. Pieśń o nadziei

Wybór pierwszego papieża z Polski był zaskoczeniem dla całego świata, ale nie dla naszych polskich przodków, gdyż wybór papieża Słowianina został przepowiedziany w dobrze znanym dziewiętnastowiecznym poemacie Juliusza Słowackiego, jednego z największych polskich poetów. Juliusz Łuciuk w 1978 roku użył fragmentów tego poematu, by skomponować swoją „Pieśń nadziei”, która zawiera m.in. takie słowa: „Pan Bóg dla słowiańskiego oto papieża otworzył tron…Twarz jego słowem rozpromieniona, lampa dla sług, za nim rosnące pójdą plemiona w światło, gdzie Bóg”.

Przed państwem chór Lira Chamber Chorus wraz z solistką, sopranem Judith Partipilo Marth.

3. Tu wszystko się zaczęło, Krakowiak

Karol Wojtyła urodził się w Wadowicach. Większość swego życia spędził jednak w Krakowie i uważał to miasto za swój dom. Tak więc, świętując 100. rocznicę jego urodzin zaprezentujemy kilka utworów z tego regionu, który tak bardzo ukochał.

Krakowiak to typowy taniec ludowy z okolic Krakowa. Był inspiracją dla wielu kompozytorów, włączając Fryderyka Chopina. Żeński zespół Lira Singers zaprezentuje państwu dwa krakowiaki. Pierwszy skomponował Stanisław Moniuszko, jeden z największych polskich kompozytorów dziewiętnastego wieku. Opowiada o młodej dziewczynie ubranej w regionalny strój krakowski, kolorowy z koralami i cekinami. Aranżację tego utworu przygotowała inna znana krakowska kompozytorka, Irena Pfeiffer, która skomponowała wiele utworów i aranżacji wokalnych dla Liry i była doradcą artystycznym dla naszej Lira Ensemble przez wiele lat, aż do swej śmierci w 1996 r. 

Drugiego krakowiaka skomponował pochodzący z Katowic Józef Świder. Urodził się w 1930 r. Studiował w Akademii Muzycznej w Katowicach, potem był tam profesorem i dziekanem. Studiował także w Akademii św. Cecylii w Rzymie. Jego krakowiak opowiada o starej tradycji weselnej w okolicach Krakowa. W dzień ślubu, przed przyjęciem weselnym, zaproszeni goście objeżdżali całą okolicę konno wierzchem lub w powozach, by potem uczestniczyć w święcie. 

Panie i Panowie, zespół Lira Singers.
Moniuszko/Pfeiffer – Krakowiak
Świder – Krakowiak

4. Nie wstydźcie się krzyża, Pielgrzym

Jako papież, Jan Paweł II odwiedził niemalże wszystkie kraje na ziemi. Podróże do Polski, gdzie wrócił siedem razy, należą do tych najszczęśliwszych. Zawsze był witany przez niezliczone tłumy. W ostatnich kilku podróżach do Polski musiał, z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, mocniej wspierać się na swoim papieskim pastorale w formie krzyża. To zainspirowało katolickiego księdza, Stanisława Misińca, do napisania poematu o papieżu, który przybywa jako pielgrzym do kraju przodków, wsparty o krzyż. W 1990 r. kompozytor Juliusz Łuciuk napisał muzykę do tego poematu i zadedykował utwór Ojcu Świętemu.

Panie i Panowie, chór Lira Chamber Chorus

5. Dziedzictwo polskie, O, ziemio Polska!

A teraz, drodzy Państwo, zespół Lira Ensemble ma zaszczyt zaprezentować muzykę skomponowaną do poezji i tekstów św. Jana Pawła II. Rozpoczniemy od słów o jego umiłowanej ojczyźnie, z muzyką Juliusza Łuciuka. Chór Lira Chamber Chorus zaśpiewa słowa, które papież wypowiedział przed wylotem z Polski podczas jednej z wizyt: „O ziemio polska! Ziemio trudna i doświadczona! Ziemio piękna! Ziemio moja! Bądź pozdrowiona…”

6. Królowo Polski, Uwielbienie Eucharystii

Św. Jan Paweł II oddał całe swoje życie Dziewicy Maryi, która jest patronką Polski jako Matka Boska Częstochowska. Kompozytorka Irena Pfeiffer skomponowała muzykę do wielu papieskich modlitw. Zaprezentujemy dzisiaj dwie. Pierwsza nosi tytuł “Królowo Polski”. Papież nazywał ją królową, ponieważ jest nią rzeczywiście. Maryja została ogłoszona Królową Polski w 1655 roku przez króla Jana Kazimierza, gdy Polska była „zalewana” tak zwanym „potopem szwedzkim”. Najeźdźcza armia zalewała cały kraj od północy i dotarła pod mury Częstochowy. Tam w cudowny sposób została zatrzymana, a Szwedzi zostali odepchnięci na powrót do Morza Bałtyckiego. W pierwszej modlitwie, napisanej w czasie reżimu komunistycznego, papież prosi Maryję, by czuwała nad Polską, aby naród nie ustawał w walce o wolność i samostanowienie. 

Drugą modlitwę, medytację o kobiecie, która dała Zbawicielowi ciało i krew, Irena Pfeiffer zaczyna od ukochanego polskiego hymnu o Jezusie i kontynuuje wykorzystując słowa papieża. 

Panie i Panowie, dwie papieskie modlitwy zaśpiewane przez Lira Singers z solistką, mezzo-sopranem Diane Busko Bryks.

7. Niech zstąpi Duch Twój, Modlitwa za Polskę

W czerwcu 1979 roku Jan Paweł II odbył swoją pierwszą podróż do Polski po wyborze na Stolicę Piotrową. Była to pielgrzymka, która zmieniła świat. W czasie homilii we Mszy św. w Warszawie, pierwszej Mszy, jaką sprawował jakikolwiek papież w kraju komunistycznym, Jan Paweł II wołał: Niech zstąpi Duch Twój...

Wielu uważa, że ten moment był początkiem Solidarności, która ostatecznie wyzwoliła Polskę i pozostałe kraje Centralnej i Wschodniej Europy z komunizmu. Historycy uznają, że ta pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski była zaiste katalizatorem dla ruchu Solidarność. 

Irena Pfeiffer oprawiła te historyczne słowa papieża muzyką i powstał utwór: „Niech zstąpi Duch Twój!” Rozpoczęła i zakończyła swój utwór początkowymi dźwiękami słynnego polskiego hymnu i nazwała swoje dzieło: „Modlitwa za Polskę”.

8. Radujcie się w Panu

Nie chcemy sprawiać wrażenia, że św. Jan Paweł II był tylko poważny, wręcz srogi, bo tak nie było wcale. Lubił żartować, śmiać się i śpiewać wesołe piosenki. Irena Pfeiffer napisała hymn w oparciu o słowa jednej z jego radosnych homilii, którą wygłosił w Harlemie w Nowym Jorku w 1979 r. Dla Państwa utwór „Radujcie się zawsze w Panu” zaśpiewa zespół Lira Singers wraz z solistką, sopranem Katarzyną Dorula.

9. Zdumienie, Strofy o miłości

Św. Jan Paweł II był intelektualistą i większość z jego utworów poetyckich jest bardzo głęboka, niemalże mistyczna. Przedstawimy dwa przykłady do muzyki Józefa Świdra. W pierwszym utworze – „Zdumienie” – papież porównuje górski strumyk do ludzkości – są częścią natury, są i za chwilę przemijają, ale ludzkość to jedyne stworzenie, które potrafi się zadziwić. Ten utwór powstał na specjalne zamówienie Lira Ensemble na 25. rocznicę pontyfikatu Jana Pawła II. 

Kolejny utwór, „Strofy o miłości” – o takiej miłości, która przebacza, jest wrażliwa na innych, pragnie dobra dla drugiego, która daje z hojnością – czyli tej, która jest największa. 

Panie i Panowie, zespół Lira Singers.

10. Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie

Jan Paweł II inspirował do pisania muzyki wielu artystów na świecie, w USA, jak też i w Polsce. Polsko-Amerykański kompozytor, Marek Rachelski, który współpracował z Lira Ensemble przez wiele lat, został poproszony przez parafię św. Floriana z Hamtramck, Michigan, w 1988 roku, aby skomponować muzykę na obchody 10-lecia pontyfikatu Jana Pawła II. Słowa do hymnu zaczerpnął z Psalmu 47 – „Wszystkie narody klaskajcie w dłonie, śpiewajcie [naszemu] Bogu, śpiewajcie”. Przed Państwem chór Lira Chamber Chorus z udziałem solistów: sopran Katarzyna Dorula, bas Peter Polhammer, mezzo sopran Diane Busko Bryks, na fortepianie akompaniuje Lori Florenski.

11. Totus Tuus, Czarna Madonna

Pozwólcie Państwo, że na zakończenie naszego koncertu dodamy jeszcze jeden utwór. Będzie to ulubiona pieśń maryjna Jana Pawła II w aranżacji Lira Ensemble. Polacy zawsze śpiewali tę pieśń razem z papieżem. To „Czarna Madonna” czczona w cudownym wizerunku Naszej Pani z Częstochowy. Przed Państwem Lira Singers wraz z Lira Chamber Orchestra oraz solistka, mezzo-sopran Marylin Bykowski. 

Dziękujemy za wspólnie spędzony czas i świętowanie z nami setnej rocznicy urodzin Karola Wojtyły, ukochanego papieża, św. Jana Pawła II!

Tekst

Lucyna Migała

 

Montaż, lektor

o. Paweł Kosiński SJ